VERWARMEN OP GAS KAN OOK ZONDER AANSLUITING OP HET AARDGASNET

Hoe een propaangasinstallatie realiseren?

Wie wil koken of verwarmen op gas, is niet noodzakelijk gebonden aan het aardgasnet. Er is immers ook de mogelijkheid om met een gastank te werken, waarin propaangas in vloeibare vorm wordt opgeslagen. Van de installateur vraagt dat een iets andere aanpak. In dit artikel gaan we dieper in op de technische en wettelijke aspecten.

WAAROM EEN GASTANK?

Zorgeloos off-grid

Hoewel 55.000 km lang, is het aardgasnetwerk niet overal in België aanwezig. Voor wie niet kan aankoppelen, is naast stookolie ook een propaantank een alternatief. En ook voor hen die er bewust voor kiezen om onafhankelijk te zijn en off-grid te gaan, biedt zo'n gastank een oplossing.

Voor de gebruiker hoeft dat tegenwoordig overigens niet meer voor extra beslommeringen te zorgen. De gastanks kunnen uitgerust worden met digitale telemetrie, zodat de leverancier automatisch een signaal krijgt om te komen leveren en het verbruik maandelijks uitgelezen en gefactureerd kan worden.

In opmars

In totaal staan er in België ongeveer 85.000 huishoudelijke installaties met gastanks. Wanneer de tertiaire sector erbij komt, loopt de hoeveelheid op tot 120.000.

De cijfers gingen er tussen 2017 en 2018 met 6 % op vooruit, vooral door de vervanging van stookolietanks. Voor dit jaar wordt een gelijkaardige tendens verwacht.

WELK GAS?

Propaan is het gas bij uitstek dat in dergelijke gastanks opgeslagen wordt. Propaan is een kleurloze vloeistof met een kookpunt van -40 °C. Het grote verschil met aardgas zit hem in de densiteit enerzijds (die bedraagt 1,56 ten opzichte van lucht, in vergelijking met 0,63 voor aardgas) en de gebruiksdruk anderzijds.

Een recent opkomend alternatief voor propaan is biopropaan. Dit beschikt over dezelfde eigenschappen als propaan, zodat men op dezelfde manier kan werken.

VAN OPSLAG TOT GEBRUIK

In een propaangastank is de druk van het propaangas ongeveer 6,5 bar bij een temperatuur van 15 °C. Een propaangastank mag slechts maximaal voor 85 % met vloeibaar product worden gevuld, waardoor er steeds, na vulling, een gashemel beschikbaar is. De propaantank is perfect beveiligd tegen eventuele overdruk.

Het vloeibare propaangas wordt bij gebruik/ afname omgezet naar een gasvormige toestand, voor zover de temperatuur niet beneden de -40 °C gaat. Aangezien door de omzetting van vloeibaar naar gasvormig propaan (het kookproces in de tank) de temperatuur in de recipiënt gaat dalen, zal ook de druk van de gashemel constant schommelen. Het is daarom noodzakelijk om bij een propaangasinstallatie één of meerdere drukregelaars te gebruiken.

Finaal zal de druk aan het verbruikstoestel moeten worden ontspannen naar 37 mbar. Dit in tegenstelling tot aardgas, waar de werkdruk 20 of 25 mbar moet bedragen.

OPBOUW VAN EEN PROPAANGASINSTALLATIE

De propaangastank

Een propaangastank kan zowel onder- als bovengronds staan. Die keuze gebeurt volledig om plaatstechnische of esthetische redenen; naar werking of technische eisen zullen er geen noemenswaardige verschillen zijn. Wel brengt het ingraven een meerprijs met zich mee.

Er zijn een aantal wettelijke voorwaarden verbonden aan de plaats van de tank in de tuin. Afhankelijk van de tankinhoud moet deze zich een aantal meter van deuren en vensters, alsook van de openbare weg en naburige eigendom(men) bevinden. Verder moet er rond de tank een perimeter van 1 m vrijgehouden worden.

Voor wie deze afstanden niet haalt, kunnen onbrandbare schermen op 1 m van de tank soelaas bieden. Een dergelijk scherm moet het hoogste punt van de tank met 0,5 m overtreffen en ten minste 1,5 m hoog zijn.

De installatie van de tank is in de praktijk meestal het werk van de gasleverancier.

De leiding naar de woning

Vanuit de tank vertrekt er een gasleiding naar het/de toestel(len) in de woning. Hier speelt de druk een belangrijke rol en begint het werk van de installateur.

De uitgangsdruk aan de tank bedraagt bij huishoudelijke installaties meestal 1,5 bar. Daarom moet er een gasdrukregelaar of voorontspanner geplaatst worden. Alvorens het gas het/de verbruikstoestel(len) bereikt, moet de druk nog verder verlaagd worden naar 37 mbar. Deze drukverlaging kan in één of in twee stappen gebeuren.

• Tweetrapssysteem: de eerste voorontspanningsgroep, een combinatie van een eerste trapsdrukregelaar en drukbegrenzer, wordt zo dicht mogelijk bij de uitgang van de dienstkraan van de opslagtank gemonteerd. De groep reduceert de gasdruk uit de opslagtank tot 1,5 bar. De leiding loopt vervolgens door tot aan de buitengevel van de woning waar een tweede trapskastje wordt geplaatst. Hierin bevindt zich dan een tweede trapsdrukregelaar, met een uitgangsdruk van 37 mbar. Het voordeel van dit systeem is dat de diameter van de leidingen kleiner kan, omdat de druk hoger ligt. Dit betekent een lagere kost voor de leiding, die dan wel deels gecompenseerd wordt door de extra kost van het kastje. In het kastje is reeds een sectioneerkraan voorzien.

• OPSO-UPSO systeem: dit systeem bestaat uit een gecombineerde drukregelaar met OPSO (over pressure shut-off) en UPSO (under pressure shut-off) die beide ontspanningsgroepen combineert. Het eerste basisgedeelte vervult de functie van de combinatie eerste trapsdrukregelaar en drukbegrenzer, en is uitgerust met een overdrukafsluitveiligheid (OPSO). Deze beveiliging treedt in werking bij een overdruk en sluit de uitstroom van het gas volledig af bij om het even welke ingangsdruk. Het tweede deel vervult de functie van tweede trapsdrukregelaar en is uitgerust met een onderdrukbeveiliging (UPSO) die in werking treedt bij een terugval van de druk onder de minimale werkdruk voor het verbruikstoestel. Hierdoor kan men dan met een lagedrukleiding op 37 mbar rechtstreeks de woning binnengaan. De leiding zal hier een grotere diameter hebben. Een huishoudelijke binneninstallatie op aardgas werkt eigenlijk volgens dit principe.

Aansluiting op toestellen

Een propaangasinstallatie is eigenlijk zodanig ontworpen dat de verschillen met een aardgasinstallatie minimaal zijn. Binnen in de woning hoeft men enkel de spuitstukken van de verbruikstoestellen en hun luchtinlaat aan te passen. Dit daar propaangastoestellen werken op 37 mbar, daar waar aardgastoestellen een werkdruk hebben van 20 of 25 mbar.

Mocht men later ooit willen overschakelen van aardgas naar propaan of omgekeerd, kan dat in ieder geval heel eenvoudig gebeuren.

OPSTART EN ONDERHOUD VAN EEN PROPAANGASINSTALLATIE

Attesten

Om een propaangasinstallatie op te starten, moet men drie documenten kunnen voorleggen. Het pijpleidingsattest bevestigt dat de leidingen geplaatst zijn volgende de geldende normeringen (NBND51-006 versie 3). Daar hoort ook een isometrisch schema bij van hoe ze precies liggen. Verder moeten ze getest zijn op de lekdichtheid tot aan de laatste afsluiter/stopkraan voor het toestel. Dit gebeurt met stikstof op 150 mbar.

Men zal er bij de gemeente tevens melding van moeten maken dat er vanaf die datum een propaangastank in gebruik zal worden genomen (meldingsplicht).

Ten slotte moet er een PED-attest (Pressure Equipment Directive) van de tankfabrikant aan de exploitant worden overhandigd.

Vijfjaarlijkse controle

De wetgever eist daarna dat de opslagplaats voor propaangas, de tank, de veiligheidszone rond de tank en de leidingen, om de vijf jaar worden gecontroleerd. Dat moet gebeuren door een EDTC of Notified Body, dat hiervoor de nodige accreditaties heeft.

De exploitant van de installatie (de klant) zal bij deze controle de hierboven vermelde documenten moeten kunnen voorleggen. 

AANDACHTSPUNTEN BIJ PROPAANGASINSTALLATIE

Documentatie

Bezorg uw klant steeds de juiste documenten. De meest voorkomende fout bij de opstart van een installatie en bij de 5 jaarlijkse controles is het ontbreken van het pijpleidingsattest. Dit kan er zelfs voor zorgen dat, wanneer de installatie na vijf jaar wordt gecontroleerd, bij het ontbreken van één van de documenten de gastank niet meer mag worden gevuld.

Lekdichtheidstest

De lekdichtheidstesten moeten in principe gebeuren met een installatie in werking. Volgens de wetgever mag men echter pas het verbruikstoestel plaatsen als de lekdichtheidstest is uitgevoerd en een ‘pijplei­dingenattest’ aanwezig is. De installateur kan dus eigenlijk alleen maar een statische meting uitvoeren. Dit is een lacune in de wet.

Tip voor de installateur: kijk toch even na of er na de installatie van het/de verbruiks­toestel(len) (meestal met metalen flexibel), toestel(len) in werking, geen lek is na de stopkraan en aan de ingang van het(de) toestel(len).

Gasdruk

De propaangasdruk aan de ingang van het/de toestel(len) moet stabiel zijn (37 mbar). Dit kan gebeuren, zoals bovenvermeld, op twee manieren. Het drukverlies in de leidingen tussen de dienstkraan van de opslagtank en het/de verbruikstoestel(len) mag maximaal 1 mbar bedragen.

Verantwoordelijkheden

Hoewel de propaangastank vaak gehuurd wordt van de gasleverancier, draagt de klant/eindverbruiker, als exploitant, de verantwoordelijkheid over de installatie (tank, leidingen en toestellen). Wijs hem op het belang van het verkrijgen en het behouden van de juiste documenten van de gasleverancier en de installateur om deze, bij de vijfjaarlijkse controles en keuringen, te kunnen voorleggen.

Met dank aan Antargaz, FeBuPro en Primagaz