Slim investeren? Kijk eerst naar de ruimte op het net
Frederik Loeckx (Flux50)
Een warmtepomp, elektrisch wagenpark of batterij kan voor een kmo een logische investering zijn. Maar kan de netaansluiting het extra vermogen ook leveren? Frederik Loeckx, managing director van Flux50, wees tijdens zijn presentatie op een risico dat bedrijven vroeg moeten meenemen: netcongestie. Wie pas bij de aansluitingsaanvraag ontdekt dat er onvoldoende capaciteit is, moet mogelijk zijn project volledig aanpassen.
De ontbrekende schakel
Elektrificatie speelt, of zal een grote rol spelen, in de afbouw van fossiele energie. Vandaag vertegenwoordigt elektriciteit volgens de cijfers die Loeckx aanhaalde nog maar 15 à 20% van het totale Belgische energieverbruik. Als ook vervoer en verwarming vaker elektrisch worden, zal de vraag naar stroom groeien. Het totale energieverbruik hoeft daarom niet even sterk te stijgen: elektrische toepassingen zetten energie doorgaans efficiënter om dan systemen met een verbrandingsmotor.
Bij plannen voor nieuwe productie en elektrische installaties verdwijnt één vraag soms naar de achtergrond: hoe geraakt de stroom van de plaats waar hij wordt opgewekt naar de plaats waar hij nodig is? Veel kmo's zijn aangesloten op het middenspanningsnet. Tussen dat distributienet en het hogere net liggen transformatorstations. De beschikbare capaciteit op die punten kan mee bepalen of een bedrijf zijn geplande elektrificatie kan uitvoeren.
De weg die elektriciteit aflegt van het hoogspanningsnet tot bij bedrijven en gezinnen
Meer vraag, meer onzekerheid
De hoeveelheid elektriciteit die de afgelopen jaren over bepaalde netten werd vervoerd, bleef volgens Loeckx vrij stabiel. Tegelijk zien netbeheerders de vraag naar capaciteit veranderen.
"Bedrijven willen hun processen elektrificeren, terwijl er ook aanvragen komen voor grootschalige batterijen en datacenters. Vooral de omvang van die aanvragen maakt plannen moeilijk. Niet elk aangekondigd project zal worden gebouwd, maar de netbeheerder moet wel rekening houden met de mogelijkheid dat een deel ervan doorgaat", stelt hij.
Extra kabels en transformatorcapaciteit kunnen verlichting brengen. Alleen is niet vooraf duidelijk waar en wanneer bedrijven zullen elektrificeren. Bedrijven kunnen er dus niet zomaar van uitgaan dat een verzwaring snel beschikbaar zal zijn.
Wat betekent netcongestie?
Netcongestie ontstaat wanneer te veel elektriciteit tegelijk over het stroomnet moet worden getransporteerd, en het vermogensniveau dus hoger is dan wat het net aankan. Loeckx maakte daarbij een onderscheid tussen twee situaties.
- "In de eerste kan het net de normale vraag nog aan, maar ontstaat een probleem als één onderdeel uitvalt of voor onderhoud buiten dienst wordt gesteld. Het elektriciteitsnet is zo opgebouwd dat de stroom dan via een andere weg kan worden geleid. Die bedrijfszekerheid komt in het gedrang wanneer de overblijvende verbindingen potentieel onvoldoende capaciteit hebben."
- "In een tweede situatie is de vraag op bepaalde momenten zelfs zonder storing te groot voor het net. Dan moet de belasting ook tijdens de normale werking worden beperkt. Dat onderscheid is belangrijk voor bedrijven. Sommige ingrepen zijn onverwacht en vragen een snelle reactie, maar andere pieken zijn misschien beter te voorspellen." Wie over netcongestie spreekt, moet volgens Loeckx dus ook vragen welk capaciteitsprobleem bedoeld wordt.
Fall-Back Flex
Om nieuwe aanvragen van bedrijven mogelijk te maken, wordt gewerkt met flexibele aansluitingen (Fall-Back Flex). Daarbij krijgt een bedrijf onder bepaalde omstandigheden niet voortdurend het volledige gevraagde vermogen ter beschikking. De netbeheerder kan vragen om de afname tijdelijk te beperken wanneer het net dat nodig heeft.
Voor een onderneming is dat een wezenlijk verschil met een klassieke aansluiting. Een grotere elektrische installatie kunnen plaatsen, betekent nog niet dat alle toestellen op elk moment samen kunnen draaien. Het bedrijf moet weten welk deel van zijn verbruik kan worden teruggeschakeld en wat er gebeurt wanneer het een stuursignaal krijgt. Daarvoor kunnen ook aanpassingen aan de installatie en sturing nodig zijn.
Praat vroeg met de netbeheerder
De praktische raad van Loeckx is om al tijdens de voorbereiding contact op te nemen met de distributienetbeheerder. Dat geldt voor bedrijven die hun aansluiting willen verzwaren, maar ook voor wie een batterij, laadplein of elektrisch productieproces plant. Zo wordt sneller duidelijk welke aansluitmogelijkheden onderzocht moeten worden en welke flexibiliteit eventueel wordt verwacht.
Volgens Loeckx is uit publieke informatie moeilijk op te maken hoeveel capaciteit er bij het betrokken transformatorstation nog vrij is. "Er is een congestiekaart, maar die is niet gedetailleerd genoeg. Een rechtstreeks gesprek blijft daarom nodig", vertelt hij.
Wat moet altijd blijven draaien?
Een bruikbaar flexibiliteitsplan begint binnen het bedrijf zelf. Welke installaties zijn onmisbaar? En welke kunnen tijdelijk minder vermogen afnemen, later starten of even pauzeren? Loeckx raadde aan die twee soorten verbruik niet als één geheel te behandelen.
Bij sommige processen is een korte onderbreking relatief eenvoudig op te vangen. Hij gaf het voorbeeld van een machine die autobanden versnippert: zolang duidelijk is wanneer ze mag draaien, kan het werk worden verschoven. Bij een voedingsproces kan een stilstand van dezelfde duur gevolgen hebben voor de voedselveiligheid. De beschikbare flexibiliteit hangt dus sterk af van de activiteit.
“Investeren in het net kan niet tegen het tempo dat we graag zouden zien”
Batterijen, slim aangestuurde laadpunten, warmtepompen of elektrische boilers kunnen helpen om de afname te spreiden. Ze zijn echter geen automatisch antwoord op elk aansluitprobleem. Een batterij die zelf een zwaardere aansluiting vraagt, moet bijvoorbeeld ook in de plannen van de netbeheerder passen. De juiste oplossing volgt uit een analyse van het verbruik en van de processen die niet mogen uitvallen.
“Bekijk het niet als één globaal pakket”, adviseerde Loeckx. Door het vermogen dat altijd nodig is te onderscheiden van het vermogen waarmee geschoven kan worden, kan een bedrijf gerichter bespreken wat het wel en niet kan aanbieden.
Een investering voor later
Loeckx verwacht niet dat de druk op de aansluitcapaciteit snel zal verdwijnen. Maatregelen die vandaag nodig zijn om een project mogelijk te maken, kunnen daarom ook op langere termijn hun nut bewijzen. En wie bovendien zijn elektriciteitsverbruik flexibel kan verschuiven, kan beter inspelen op wisselende energieprijzen.
Flux50 onderzoekt daarnaast hoe bedrijven op bedrijventerreinen die flexibiliteit gezamenlijk kunnen organiseren. Zo wordt onder meer bekeken of de ruimte die het ene bedrijf op bepaalde momenten vrijmaakt, door een ander bedrijf kan worden benut.
Zijn belangrijkste boodschap aan kmo's is concreet: breng de elektrische plannen en de speelruimte in het eigen verbruik vroeg in kaart. Dan komt de vraag naar netcapaciteit op tafel terwijl een project nog kan worden bijgestuurd, in plaats van wanneer alle keuzes al vastliggen.
Wie is Frederik Loeckx?
Frederik Loeckx is Managing Director van Flux50, de Vlaamse speerpuntcluster 
voor slimme energie. Flux50 stimuleert samenwerking tussen bedrijven uit de energie-, IT- en bouwsector en ondersteunt innovatieve projecten die bijdragen aan een koolstofarm energiesysteem. Vanuit zijn rol heeft Frederik een brede kijk op de energietransitie, zowel op technologisch als economisch vlak. Hij brengt bedrijven, kennisinstellingen en beleidsmakers samen rond slimme energieoplossingen en focust op hoe duurzame energie ook een motor kan zijn voor economische groei.