EPBD stuurt energietransitie gebouwen versneld aan
Europese richtlijn dwingt gewesten tot harmonisering en verduurzaming
##video:EPRbe2627V00##
De herwerkte Europese EPBD-richtlijn legt de lat voor energieprestaties van gebouwen opnieuw hoger. Tjeu Binnebeek, energie-expert bij Agoria, licht toe welke impact dat heeft op het Belgische beleid, de bouwsector en de verdere uitrol van emissievrije gebouwen.
Europese richtlijn als vertrekpunt
“De EPBD is de Europese richtlijn waar alles in opgenomen is wat te maken heeft met energie-efficiëntie en de doelstellingen rond gebouwen. Die bestaat al een tijdje. De eerste versie dateert van 2003 en in april 2024 is daar een grote herwerking van gebeurd. Daardoor wordt de lat voor gebouwen vanuit Europa toch opnieuw hoger gelegd.”
“Vanuit Agoria kijken wij dan ook hoe die Europese wetgeving wordt doorvertaald op regionaal niveau. Europa vraagt dat de lidstaten dat elk voor zich doen, wat bij ons betekent dat ieder gewest zelf een interpretatie mag maken van die Europese richtlijn. En wij vinden het natuurlijk belangrijk voor onze leden, maar eigenlijk ook voor iedereen, dat dat zoveel mogelijk geharmoniseerd is.”
“Die wetgeving moet zo gelijk mogelijk zijn over alle landsdelen, maar liefst ook binnen Europa. Harmonisatie heeft twee belangrijke voordelen. Voor kopers maakt ze het mogelijk om over taal- en landsgrenzen heen te vergelijken. Voor producenten vermijdt ze dat voor ieder gewest of land specifieke keuringen of productvarianten nodig zijn. Hoe kleiner de markt voor zo’n specifieke productvariant, hoe duurder het product uiteindelijk wordt.”
“Ieder gebouw moet emissievrij worden en de EPBD geeft aan hoe we daar moeten geraken”
Naar emissievrije gebouwen
“Wat is de doelstelling van die EPBD? Dat is ervoor zorgen dat alle gebouwen evolueren naar zero-emission buildings. Ieder gebouw moet dus emissievrij worden en de EPBD geeft aan hoe we daar moeten geraken.”
“Maar wat zijn zero-emission buildings nu precies? Europa heeft daar al een aantal krijtlijnen voor uitgezet. Voor nieuwbouw is het belangrijk dat een zero-emission building nog altijd weinig energie verbruikt, en liefst tien procent minder dan de huidige norm van de bijna-energieneutrale woningen.”
“Voor renovatie zullen die eisen anders zijn. Er mag dus een onderscheid gemaakt worden tussen nieuwbouw en renovatie. Dat is belangrijk om te weten. Het is niet de bedoeling dat ieder bestaand gebouw gerenoveerd wordt alsof het nieuwbouw is of aan exact dezelfde eisen voldoet.”
“Hoe dat er concreet zal uitzien, daar zullen we nog even op moeten wachten. Ieder gewest zal dat zelf interpreteren. Voor Vlaanderen weten we ondertussen dat de definitie richting warmtepompklaar en fossielvrij zal gaan.”
“Fossielvrij, dat staat alleszins al vast. Daar zijn we zeker van, want de doelstelling is dat we naar fossielvrije gebouwverwarming gaan. Voor de warmtepompklaarheid ligt momenteel het voorstel op tafel dat een woning qua isolatie minstens het huidige label C moet halen, zodat ze bij de overstap van fossiele naar fossielvrije verwarming uitkomt op een label B.”
Nieuwe scoremethodieken
“Omdat de doelstelling verandert van bijna-energieneutrale woningen naar emissievrije gebouwen, moeten ook de scoresystemen aangepast worden. Op dit moment hebben we EPB voor nieuwbouw en EPC voor bestaande gebouwen. Daarnaast is er nog EPC Niet-Residentieel (EPC NR) voor niet-residentiële gebouwen. Die systemen zullen aangepast worden aan de nieuwe doelstellingen.”
“Ieder gewest werkt momenteel aan een eigen methodiek. Vanuit Agoria proberen we die methodieken zoveel mogelijk op elkaar afgestemd te houden, want het loopt vandaag al wat uiteen. Dat zorgt voor complexiteit bij zowel installateurs als producenten en maakt het bovendien moeilijker om gebouwen over de gewestgrenzen heen te vergelijken.”
“De nieuwe methodieken worden verwacht tegen 2028-2030. Vanuit Agoria pleiten we daarbij voor meer samenspel tussen EPB en EPC.”
“Wie goed investeert en inzet op betere technologie, moet daar ook effectief beter voor beloond worden”
Vereenvoudigen zonder kwaliteit te verliezen
“We voelen dat de gewesten soms sterk willen vereenvoudigen. Vereenvoudigen mag zeker, en alles mag tegen het licht gehouden worden om te bekijken of het nog relevant en toekomstbestendig is. Vandaag wordt bijvoorbeeld zomercomfort nog te weinig meegenomen in de huidige methodieken. Dat is iets waar meer aandacht voor moet komen. Maar er moet wel voldoende detail behouden blijven zodat wie goed investeert en inzet op betere technologie ook effectief beter beloond wordt.”
“We kunnen zeker vereenvoudigen op het vlak van datadoorstroming. We kunnen bekijken hoe de nodige informatie makkelijker verzameld en doorgestuurd kan worden naar het digitale luik van het gebouw. In Vlaanderen is dat bijvoorbeeld de Woningpas, waar informatie rechtstreeks naartoe kan en eenvoudiger bijgehouden wordt.”
Klimaatinstallaties verduurzamen
“Daarnaast hebben we de verduurzaming van klimaatinstallaties. Dat zijn voornamelijk de technologieën in gebouwen die zorgen voor verwarming, koeling en ventilatie. Vandaag bestaan er al regels, zoals de onderhoudsverplichtingen vanuit de EPB. Vanuit Europa wordt nu gevraagd om die wetgeving opnieuw te bekijken en te optimaliseren.”
“We verwachten dat er gewerkt zal worden met drie categorieën: installaties kleiner dan 70 kilowatt, installaties tussen 70 en 290 kilowatt en alles boven 290 kilowatt. Daar zullen verschillende regels aan gekoppeld worden. Voor grotere installaties zal bijvoorbeeld bij indienststelling gecontroleerd worden of het toestel correct gedimensioneerd is, hydraulisch goed ingeregeld is en technisch correct werd afgesteld.”
“Daarnaast is er het onderhoud. Mogelijk zal de klassieke onderhoudsplicht verdwijnen en meer gestuurd worden vanuit de fabrikant. Die zal dan bepalen wat de onderhoudsverplichtingen zijn en wie die mag uitvoeren.”
Onafhankelijke periodieke controle
“Daartegenover zal er wel een periodieke controle komen. Waarschijnlijk om de drie à vijf jaar, afhankelijk van het vermogen. Tijdens die controle zal een onafhankelijke controleur nagaan of de installatie nog correct is ingeregeld, technisch goed afgesteld staat, een goed rendement haalt en wat de verwachte levensduur nog is.”
“Van daaruit zal ook een toekomstplan opgesteld worden. Is het nog een fossiele installatie, dan zal een transitiepad uitgewerkt worden waarbij de bouwheer begeleid wordt richting een fossielvrije woning.”
Belang van gebouwautomatisering
“BACS, of Building Automation and Control Systems, is vandaag al het meest concrete onderdeel van de nieuwe EPBD. Die wetgeving is eigenlijk al van kracht, alleen lopen de gewesten wat achter met de concrete uitwerking. Vlaanderen staat daarin momenteel het verst en heeft al een checklist rond BACS.”
“Vandaag is dat nog een rigide ja-neelijst, maar in de toekomst zal dat evolueren naar een scoresysteem. Zo kunnen innovatieve systemen niet meteen afgekeurd worden omdat ze één klein detail missen. Ze zullen dat dan kunnen compenseren door op andere vlakken beter te scoren.”
“Building Automation and Control Systems verdienen vandaag dus zeker voldoende aandacht, want de wetgeving errond is al van kracht. Het positieve is wel dat de gewesten kiezen voor een geleidelijke uitrol. Dat zorgt voor meer rust in de markt. Piekbelasting is immers voor niemand goed: niet voor producenten, niet voor installateurs en zeker niet voor klanten.”
Slimmere gebouwen en energiesturing
“Een ander belangrijk onderdeel is de Smart Readiness Indicator, of SRI. Die indicator geeft aan in welke mate een gebouw kan reageren op signalen van buitenaf. Die signalen zullen bijvoorbeeld komen van netbeheerders, in functie van netcongestie of de beschikbaarheid van energie. Gebouwen zullen daarop kunnen reageren met stuurbare assets, zoals batterijen, laadinfrastructuur of installaties voor hernieuwbare energie, bijvoorbeeld zonnepanelen.”
“Voor ons is het zeer belangrijk dat dat geen puur aan-uitverhaal wordt, maar dat het geleidelijk gebeurt en dat de gebouweigenaar goed geïnformeerd blijft. Het is ongewenst dat een zonnepaneelinstallatie zomaar wordt uitgeschakeld op een moment waarop de eigenaar verwacht veel hernieuwbare energie te gebruiken.”
“Ook bij systemen zoals warmtepompen zien we wel mogelijkheden voor aansturing, maar eerder beperkt. Het is niet wenselijk dat een warmtepomp zomaar van buitenaf aan- en uitgeschakeld wordt. Enerzijds om comfortredenen, maar anderzijds ook voor het rendement van het systeem. Een warmtepomp werkt efficiënter als ze zelf kan bepalen wanneer en hoe lang ze draait.”
Focus op werkelijke CO₂-impact
“Een ander belangrijk onderdeel dat vanuit de EPBD doorstroomt naar de gewesten, is de GWP: de Global Warming Potential. In EPB- en EPC-certificaten wordt vandaag al weergegeven hoeveel energie een gebouw verbruikt en welke CO₂-uitstoot daarmee gepaard gaat.”
“Maar we gaan nog een stap verder. We zullen ook bekijken hoeveel CO₂ vervat zit in de gebouwschil en in alle materialen waaruit een gebouw bestaat. Het idee is om zo meer hergebruik van grondstoffen en materialen te stimuleren. Door materialen te hergebruiken kunnen we de totale CO₂-uitstoot beperken. Materialen waarin veel CO₂ is opgeslagen in plaats van uitgestoten, zullen daardoor ook beter scoren.”
“Maar we vinden het belangrijk dat we niet terechtkomen in een enorme administratieve molen die veel druk legt op alle spelers in de waardeketen. De focus moet liggen op materialen waarin veel CO₂ zit of die een groot verschil kunnen maken. Veel bouwtechnologieën hebben immers vooral een impact tijdens de gebruiksfase, terwijl er in het product zelf relatief weinig CO₂ vervat zit. Daar moet dus een goed evenwicht gevonden worden."
“Het renovatiepaspoort moet mensen ondersteunen in hun traject naar 2050, met een concreet stappenplan en financiële inzichten”
Renovatiepaspoort richting 2050
"Een ander onderdeel is de vraag vanuit Europa aan de lidstaten om een gebouwenrenovatiepaspoort op te stellen. Daar zit volgens ons heel veel potentieel in. Dat renovatiepaspoort moet de gebouweigenaar helpen om zijn traject richting 2050 te plannen. Daarin zal informatie opgenomen worden over mogelijke technologieën, wat bij de woning past en welke stappen nog nodig zijn om klaar te zijn voor 2050."
"Wij pleiten ervoor om het renovatiepaspoort in Vlaanderen te integreren in de Woningpas. Die bevat vandaag al veel relevante informatie, waardoor Vlaanderen over een belangrijke troef beschikt die andere gewesten vandaag niet hebben. Door informatie over renovatie-investeringen centraal in de Woningpas te bewaren, kan het renovatiepaspoort continu worden geactualiseerd. Dat maakt het mogelijk om op termijn te evolueren naar een geautomatiseerd en dynamisch EPC dat de actuele toestand van de woning weerspiegelt."
"Het renovatiepaspoort moet dus een tool worden die mensen ondersteunt in hun traject naar 2050, mét een concreet stappenplan, financiële inzichten en verschillende keuzemogelijkheden."
Taxshift moet transitie versnellen
"Tot slot is er nog een belangrijk element dat niet rechtstreeks in de EPBD zit, maar wel nauw verbonden is met de energietransitie: de taxshift in de energiefiscaliteit."
"Vandaag weten we dat er belangrijke verschuivingen in de energiefiscaliteit aankomen. De federale taxshift, samen met de voorziene en geplande Vlaamse maatregelen, moet ervoor zorgen dat de prijsverhouding tussen elektriciteit en gas tegen 2028 daalt naar 2,8. Voor de verhouding tussen elektriciteit en stookolie gaat het om 2,6. Vandaag ligt de verhouding tussen elektriciteit en gas rond 4 à 4,2, waardoor elektriciteit relatief duur is."
"Dat zal stevig veranderen. En dat is zeer belangrijk, want het zal emissievrije technologieën veel interessanter maken. Daardoor wordt de businesscase sterker en kunnen duurzame investeringen sneller terugverdiend worden. Dat is uiteindelijk één van de grote drijfveren om de energietransitie binnen de bebouwde omgeving verder te versnellen en nog aantrekkelijker te maken."